To jest słownik pojęć Lean – miejsce, w którym w prosty i praktyczny sposób wyjaśniamy najczęściej używane definicje, narzędzia i metody Lean Management. Ta strona nie tłumaczy, szczegółowo czym jest Lean jako koncepcja zarządzania, ani nie zastępuje pełnych artykułów tematycznych. Jej celem jest szybka pomoc wtedy, gdy ktoś szuka znaczenia konkretnego pojęcia, np. „andon co to”, „muda definicja” albo „jidoka znaczenie”. Jeśli szukasz bardziej szczegółowego artykułu o Lean zajrzyj tutaj Co to jest Lean Management – szczupłe zarządzanie w praktyce. Słownik pojęć Lean wspiera poruszanie się po terminologii Lean i ułatwia zrozumienie bardziej rozbudowanych treści w ekspresowym tempie. Definicje są krótkie i praktyczne.
A
Andon
Andon to wizualny system sygnalizowania problemów w procesie, najczęściej stosowany na produkcji. Służy do natychmiastowego informowania zespołu i liderów o odchyleniach od standardu, takich jak brak materiału, problem jakościowy czy awaria. Andon wspiera szybkie reagowanie i rozwiązywanie problemów u źródła. Najczęściej spotykany jest w liniach produkcyjnych i środowiskach o wysokiej powtarzalności pracy.
A3 (Raport A3)
A3 to ustrukturyzowany sposób opisywania i rozwiązywania problemów na jednej kartce formatu A3. Pomaga uporządkować myślenie: od opisu problemu, przez analizę przyczyn, aż po działania korygujące. Stosowany jest zarówno w produkcji, jak i w procesach biurowych. A3 wspiera wspólne rozumienie problemu i podejmowanie decyzji opartych na faktach.
B
Batch Size (wielkość partii)
Batch Size oznacza liczbę sztuk produkowanych lub przetwarzanych jednorazowo w jednym cyklu. Wielkość partii ma bezpośredni wpływ na czas realizacji, zapasy i elastyczność procesu. W Lean dąży się do zmniejszania partii, aby szybciej reagować na potrzeby klienta. Pojęcie to stosowane jest głównie w planowaniu produkcji i logistyce.
C
Ciągły przepływ (Continuous Flow)
Ciągły przepływ to sposób organizacji pracy, w którym produkt lub usługa przechodzi przez kolejne etapy bez przestojów i oczekiwania. Celem jest eliminacja kolejek, zapasów międzyoperacyjnych i zbędnych przerw. Continuous Flow stosuje się tam, gdzie proces jest stabilny i powtarzalny. Jest jednym z kluczowych elementów Lean Manufacturing.
Czas cyklu (Cycle Time)
Czas cyklu to rzeczywisty czas potrzebny na wykonanie jednej operacji lub wytworzenie jednej sztuki. Pokazuje, jak szybko proces pracuje w praktyce. Cycle Time jest porównywany z Takt Time (znajdziesz definicję poniżej), aby sprawdzić, czy proces nadąża za zapotrzebowaniem klienta. Stosowany jest w analizie wydajności i balansowaniu pracy.
H
Heijunka
Heijunka to poziomowanie produkcji, czyli wyrównywanie ilości i asortymentu w czasie. Jej celem jest stabilna praca procesu mimo zmiennego zapotrzebowania klienta. Heijunka ogranicza wahania obciążenia, zapasy i chaos planistyczny. Najczęściej stosowana jest w planowaniu produkcji seryjnej.
J
Jidoka
Jidoka oznacza wbudowaną jakość i zdolność procesu do zatrzymania się w przypadku wykrycia problemu. Pozwala zapobiegać przekazywaniu wad dalej w procesie. Jidoka łączy automatyzację z nadzorem człowieka. Stosowana jest w systemach produkcyjnych, gdzie jakość jest priorytetem.
Just in Time (JIT)
Just in Time to zasada dostarczania dokładnie tego, co potrzebne, w odpowiedniej ilości i czasie. Ogranicza zapasy i skraca czas realizacji. JIT wymaga stabilnych procesów i dobrej synchronizacji między operacjami. Najczęściej stosowany jest w produkcji i logistyce wewnętrznej.
K
Kaizen oznacza ciągłe doskonalenie poprzez małe, systematyczne usprawnienia. Angażuje pracowników na wszystkich poziomach organizacji. Kaizen skupia się na codziennym poprawianiu procesów zamiast dużych, jednorazowych zmian. Stosowany jest zarówno na produkcji, jak i w biurach.
Kanban to wizualny system sterowania przepływem pracy lub materiału. Pomaga kontrolować ilość pracy w toku i uruchamiać procesy na podstawie rzeczywistego zapotrzebowania. Kanban stosowany jest w produkcji, logistyce oraz w zespołach usługowych i IT. Jest jednym z podstawowych narzędzi systemu Pull.
L
Lean Management to sposób zarządzania organizacją, który koncentruje się na dostarczaniu wartości klientowi przy jak najmniejszym zużyciu zasobów. Opiera się na eliminacji marnotrawstwa, stabilnych procesach i ciągłym doskonaleniu. Lean Management obejmuje nie tylko produkcję, ale także obszary biurowe, logistykę, rozwój produktu i zarządzanie. Stosowany jest jako długofalowy system zarządzania, a nie jednorazowy projekt.
Lean Manufacturing
Lean Manufacturing to zastosowanie zasad Lean w środowisku produkcyjnym. Skupia się na poprawie przepływu, redukcji zapasów, skracaniu czasów realizacji i poprawie jakości. Lean Manufacturing wykorzystuje narzędzia takie jak Kanban, SMED, 5S czy Standaryzacja pracy. Jest często pierwszym krokiem organizacji w kierunku szerszego Lean Management.
M
Marnotrawstwo Muda
Muda to wszelkie działania, które zużywają zasoby, ale nie tworzą wartości dla klienta. W Lean identyfikuje się różne typy marnotrawstwa, takie jak nadprodukcja, oczekiwanie czy zbędny transport. Eliminacja Muda jest jednym z głównych celów Lean Management. Pojęcie stosowane jest w analizie procesów.
Mura
Mura oznacza nierównomierność i zmienność w procesie. Powoduje przeciążenia, opóźnienia i problemy z planowaniem. Często jest przyczyną powstawania Muda i Muri. Mura analizuje się przy projektowaniu stabilnych procesów.
Muri
Muri to przeciążenie ludzi, maszyn lub systemów. Prowadzi do błędów, awarii i spadku jakości. W Lean dąży się do eliminacji Muri poprzez lepsze planowanie i równomierne obciążenie pracy. Pojęcie to często analizowane jest razem z Muda i Mura.
P
Pull System
Pull System to sposób sterowania procesem, w którym praca uruchamiana jest przez rzeczywiste zapotrzebowanie. Przeciwieństwem jest system Push oparty na prognozach. Pull ogranicza zapasy i skraca czas realizacji. Stosowany jest w Lean Manufacturing i Lean Logistics.
Poka-Yoke to rozwiązania zapobiegające popełnianiu błędów lub umożliwiające ich szybkie wykrycie. Powszechnie i nieco kolokwialnie mówi się, że tworzą „idiotoodporne procesy”. Mają prostą konstrukcję i są łatwe w użyciu. Stosowane są w celu poprawy jakości i bezpieczeństwa pracy. Najczęściej spotykane są w procesach manualnych.
S
SMED to metoda skracania czasów przezbrojeń. Jej celem jest umożliwienie częstych zmian bez dużych strat czasu. SMED wspiera mniejsze partie i większą elastyczność produkcji. Stosowany jest głównie w środowiskach produkcyjnych.
Standaryzacja pracy (Standard Work)
Standaryzacja pracy opisuje najlepszy znany sposób wykonania zadania. Zapewnia stabilność, jakość i powtarzalność procesu. Jest punktem wyjścia do dalszego doskonalenia. Stosowana jest we wszystkich obszarach Lean.
5S to metoda organizacji miejsca pracy oparta na pięciu krokach porządkowania i utrzymania standardów. Poprawia bezpieczeństwo, ergonomię i przejrzystość pracy. 5S jest często pierwszym krokiem we wdrażaniu Lean. Stosowana jest w produkcji, magazynach i biurach.
T
Takt Time
Takt Time określa tempo pracy wymagane do zaspokojenia zapotrzebowania klienta. Wyznacza rytm procesu i służy do jego balansowania. Takt Time nie jest czasem pracy operatora, lecz odniesieniem do planowania. Stosowany jest w projektowaniu linii produkcyjnych.
TOC (Teoria Ograniczeń) to podejście zarządcze skupione na identyfikacji i zarządzaniu wąskim gardłem procesu. Zakłada, że wynik systemu ograniczany jest przez jeden główny czynnik. TOC pomaga ustalać priorytety usprawnień. Stosowana jest w produkcji, logistyce i zarządzaniu projektami.
V
Value Stream Mapping to mapowanie strumienia wartości od zamówienia do dostawy. Pozwala zobaczyć cały proces i zidentyfikować miejsca strat. VSM jest narzędziem analitycznym używanym przed planowaniem usprawnień. Stosowane jest m.in. w Lean Manufacturing i Lean Office.
Y
Yamazumi
Yamazumi to wykres służący do balansowania pracy pomiędzy stanowiskami. Pokazuje obciążenie czasowe poszczególnych operacji względem Takt Time. Pomaga wykrywać przeciążenia i nierównomierności. Najczęściej stosowany jest przy projektowaniu linii produkcyjnych.
Podsumowanie
Ten słownik pojęć Lean jest rozwijany i uzupełniany wraz z kolejnymi artykułami i tematami. Stanowi praktyczne wsparcie dla osób, które chcą szybko sprawdzić znaczenie konkretnego terminu. Nie zastępuje pełnej wiedzy o Lean Management, ale pomaga ją uporządkować. Traktuj go jako punkt odniesienia i mapę pojęć Leantrix.
Maciej Antosik – student zarządzania na Politechnice Wrocławskiej. Wspieram zespół Leantrix w realizacji projektów. Odpowiadałem m.in. za wdrożenie aplikacji konferencyjnej podczas Lean TWI Summit. Obecnie odpowiedzialny za marketing, jak również współdziałam przy tworzeniu Kaizen UP oraz podcastu Wiktora Wołoszczuka.
Poza studiami i pracą rozwijam się jako trener personalny oraz profesjonalnie trenuję dwubój siłowy. Sport uczy mnie dyscypliny i konsekwencji, które wykorzystuję także w życiu zawodowym. Największą satysfakcję daje mi rozwój osobisty i realizacja długoterminowych celów, które wymagają odwagi i przekraczania własnych granic.
W wolnym czasie pasjonuję się gotowaniem, podróżami i muzyką – to dla mnie przestrzeń do kreatywnego działania i odkrywania nowych inspiracji. Uważam się za osobę ambitną i otwartą, zawsze gotową na kolejne wyzwania.
